Όταν αναλογιζόμαστε το μέλλον της ιατρικής, συχνά φανταζόμαστε συνθετικά μόρια σχεδιασμένα από την αρχή σε υπολογιστές, όμως η φύση παραμένει το πιο εξελιγμένο εργαστήριο του πλανήτη.
Στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, η ομάδα της Καθηγήτριας Μαρίας Χαλαμπαλάκη αξιοποιεί την πλούσια βιοποικιλότητα της Μεσογείου , ένα παγκόσμιο hotspot με πάνω από 6.000 είδη φυτών, εκ των οποίων τα 1.000 είναι αποκλειστικά ενδημικά.
Σχεδόν το 50% των φαρμάκων που κυκλοφορούν σήμερα προέρχεται άμεσα ή έμμεσα από φυσικές πηγές. Αυτά τα μόρια δεν προέκυψαν τυχαία, αλλά σμιλεύτηκαν μέσω εκατομμυρίων ετών συνεξέλιξης με βιολογικούς στόχους, προσφέροντας μοριακούς σκελετούς (scaffolds) υψηλής αποτελεσματικότητας που η συνθετική χημεία δύσκολα θα μπορούσε να συλλάβει.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην αξιοποίηση αυτής της φυσικής χημείας δεν είναι η έλλειψη δειγμάτων, αλλά η τεράστια χημική πολυπλοκότητα των φυσικών μητρών και το τεράστιο κόστος των logistics. Η παραδοσιακή συλλογή υγρών δειγμάτων απαιτεί ειδικές συνθήκες ψύξης και περίπλοκη μεταφορά. Για να ξεπεραστεί αυτό το σημείο καμπής, η ερευνητική ομάδα προσάρμοσε την κλινική τεχνική της Ξηράς Κηλίδας (Dried Blood Spot) στη μελέτη φυσικών προϊόντων και τροφίμων, δημιουργώντας την τεχνολογία FoodDS.
Με ελάχιστο όγκο δείγματος (μόλις 10 μL) πάνω σε φθηνές κάρτες κυτταρίνης, η δειγματοληψία απλοποιείται ριζικά και τα δείγματα μπορούν να σταλούν ταχυδρομικά χωρίς ψυγεία. Στη συνέχεια, ένας αυτοματοποιημένος ρομποτικός βραχίονας πραγματοποιεί άμεση έκλουση και διοχετεύει το εκχύλισμα σε προηγμένες αναλυτικές πλατφόρμες LC-MS.
Αυτός ο συνδυασμός χαμηλού κόστους δειγματοληψίας και υψηλής τεχνολογίας Μεταβολομικής (με τη χρήση Φασματομετρίας Μάζας και NMR) επιτρέπει την ταχεία επεξεργασία πολυδιάστατων δεδομένων για τον εντοπισμό εξειδικευμένων βιοδεικτών και την ανακάλυψη νέων θεραπευτικών παραγόντων. Παράλληλα, η προσέγγιση αυτή καταρρίπτει τον επικίνδυνο μύθο ότι οτιδήποτε «φυσικό» είναι αυτόματα και «ασφαλές», υπογραμμίζοντας την ανάγκη για αυστηρή προκλινική αξιολόγηση και ρυθμιστικό έλεγχο. Η διασύνδεση της φυσικής βιοποικιλότητας με την αυτοματοποίηση, τη ρομποτική και τη χημική πληροφορική αποτελεί ένα εξαιρετικά κλιμακώσιμο μοντέλο, ικανό να ξεκλειδώσει τη θεραπευτική ισχύ της φύσης για την παγκόσμια υγεία.
Καλή ακρόαση !
