Το 2025 βιώσαμε όλοι πως η ηφαιστειακή ή μαγματική δραστηριότητα μπορεί να επιδράσει στην Ελληνική καθημερινότητα. Πολύ περισσότερο φυσικά τα νησιά των Κυκλάδων και συγκεκριμένα η Σαντορίνη και η Αμοργός . Εάν η Γη μας στέλνει επείγοντα σήματα μέσα στον χρόνο, τότε είναι ευθύνη μας να λάβουμε αυτά τα σήματα και να τα μεταφράσουμε σε πράξεις .
Την περίοδο του Ιανουαρίου – Φεβρουαρίου 2025, περισσότεροι από 7k σεισμοί χτύπησαν την ευρύτερη περιοχή της Σαντορίνης και συγκεκριμένα το ΒορειοΑνατολικό κομμάτι της. Εκατοντάδες σεισμοί στην τάξη μεγέθους 3-4 R και οι μεγαλύτεροι σε κλίμακες 5R . Τα επίκεντρα των σεισμών εντοπίστηκαν μεταξύ της Σαντορίνης, Αμοργού, Ανάφης, Ίος και Άνυδρου , περιοχές με πλούσια γεωολογική και ηφαιστειακή δραστηριότητα . Δεν υπάρχουν λόγια να αποτυπώσουμε την ένταση της περιοχής εκείνη την περίοδο , την μεγάλη ανησυχία των κατοίκων των περιοχών και φυσικά ολόκληρης της Ελλάδας. Είναι η πρώτη φορά στην μεταπολιτευτική ιστορία της Ελλάδος που βιώναμε όλοι κάτι τέτοιο , αυτό που κάποτε φάνταζε μακρινό και ιστορικό, πλέον να είναι καθημερινότητα, ηφαιστειακή / μαγματική δραστηριότητα μεγάλης έντασης με έντονη επίδραση στο γεωφυσικό περιβάλλον .
Μέχρι τον Μάιο του 2025 , το φαινόμενο σχεδόν εξασθένισε εντελώς, επιστρέφοντας σε κανονικότητα . Το ρίσκο όμως παραμένει και φυσικά απαιτεί επαγρύπνιση.
Θέλω να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να σκεφτούμε το εξής , η αξιολόγηση της κρίσιμης κατάστασης τον περασμένο χειμώνα πραγματοποιήθηκε από αξιόλογες ομάδες, πολύ έμπειρες στα υποθαλάσσια ηφαίστεια , όπως της Δρ Νομικού από το τμήμα Γεωλογίας του ΕΚΠΑ. Αυτό όμως που βοήθησε σημαντικά, ήταν πως υπήρχαν ιστορικά δεδομένα , δλδ βάση δεδομένων από προηγούμενα χρόνια , της όποιας ηφαιστειακής δραστηριότητας , προκειμένου να υποστηρίξουν με τροφοδότηση τα σημερινά μοντέλα και να μπορούμε να αξιολογήσουμε την όποια κρίσιμη έκτακτη ανάγκη . Με απλά λόγια αυτό που εκμεταλλευτήκαμε στο έπακρο, ήταν η επιστημονική επιμονή κάποιων ομάδων , με εξέχουσα θέση την Δρ Νομικού , όπου για χρόνια με επιδοτήσεις Διεθνών προγραμμάτων και υποστήριξη από Ερευνητικά Ινστιτούτα και Ευρωπαϊκές χώρες, παρακολουθούσε την υποθαλάσσια περιοχή, συνέλεξε δεδομένα και παρατηρούσε την όποια μηδενική ηφαιστειακή δραστηριότητα.
Αμέσως αναδεικνύεται η ανάγκη για ένα Εθνικό Ηφαιστειακό Παρατηρητήριο , όπου θα αποτελεί τον κεντρικό κόμβος διασύνδεσης επιστημονικών ομάδων, φορέων και ερευνητικών ιδρυμάτων . Ένας ζωντανός οργανισμός όπου θα παρακολουθεί τα ηφαίστεια της χώρας μας , με ένα δίκτυο τεχνολογίας αισθητήρων, GPS, σεισμικών υποθαλάσσιων σταθμών , αναλυτών και σύγχρονων τεχνολογιών μετάδοσης δεδομένων αλλά και φυσικά χρήση AI εργαλείων για την αξιοποίηση των δεδομένων . Αυτό σημαίνει πως το Εθνικό Ηφαιστειακό Παρατηρητήριο θα παρακολουθεί συνεχώς τα ηφαίστεια και την όποια σεισμική δραστηριότητα, 24/7 , για αξιολόγηση της κατάστασης, αποθήκευση δεδομένων και φυσικά έγκαιρη πρόγνωση σε τυχόν έκτακτο συμβάν .
Η αναγκαιότητα αυτού του παρατηρητηρίου πηγάζει από τα ίδια τα ζητήματα που επιλύει , όπως την έγκαιρη πρόγνωση ενδεχομένων μεγάλων ηφαιστειακών ή μαγματικών δραστηριοτήτων που βιώσαμε στις αρχές του 2025 . Συλλογή δεδομένων για ιστορικούς λόγους αλλά και τροφοδότηση AI μοντέλων για αξιοποίηση και πρόγνωση, προκειμένου να δημιουργήσουμε ανθεκτικότητα σε μελλοντικά γεγονότα . Συνεργασία διεπιστημονική τόσο στο πεδίο όσο και offline για άμεση αξιολόγηση της κατάστασης και ενημέρωση των αρχών και της πολιτείας . Τέλος , αποτελεί σημαντικό πυλώνα της προστασίας των περιοχών για τους κατοίκους των, και φυσικά την διασφάλιση της τουριστικής βιομηχανίας.
Φιλόδοξο όμως ρεαλιστικό σενάριο, η Ελλάδα έχει αποδείξει πως τα καταφέρνει καλά στον διεπιστημονικό τομέα συνεργασίας. Την περίοδο του covid-19 είχαμε ένα πολύ καλά οργανωμένο Εθνικό Δίκτυο Επιδημιολογίας Λυμάτων, που όχι απλά ήταν διεπιστημονικό και συνέλλεγε δεδομένα αλλά μπορούσε και προέβλεπε την εξέλιξης της πανδημίας με χρήσιμη και πολύτιμη πληροφορία στο Εθνικό σύστημα Υγείας και φυσικά την Πολιτεία .
Το Εθνικό Ηφαιστειακό Παρατηρητήριο θα αποτελεί τον ζωντανό οργανισμό όπου θα παρακολουθεί 24/7 τα ηφαίστεια και τον υποθαλάσσιο χώρο των αντίστοιχων περιοχών, προσθέτοντας μεγάλη ασφάλεια στην κοινωνία . Μόνιμες δομές παρακολούθησης του ηφαιστειακού τόξου της Ελλάδας , με μόνιμους αισθητήρες και υποδομές για άμεση μετάδοση δεδομένων. Συνεργαζόμενα Ερευνητικά ιδρύματα όπου θα συλλέγουν δεδομένα και θα συν-αξιολογούν τα ευρήματα για δημιουργία προγνωστικών μοντέλων. Μετάδοση της πληροφορίας και ενημέρωση της κοινωνίας είτε μέσω οργανωμένων εκδηλώσεων είτε ψηφιακής πλατφόρμας για 24/7 ενημέρωση . Επιπλέον εκπαίδευση των νέων επιστημόνων στο πεδίο αλλά και στην χρήση σύγχρονου εξοπλισμού και ανάλυσης δεδομένων.
Το Εθνικό Ηφαιστειακό Παρατηρητήριο είναι η επόμενη ημέρα μετά τους περισσότερους από 7k σεισμούς που αντιμετώπισε η Σαντορινή, Αμοργός και Κυκλάδες ευρύτερα. Είναι το επόμενο βήμα όπου δεν θα αντιδρούμε απλά στους γεωκινδύνους αλλά θα μπορούμε να τους παρακολουθούμε, χτίζοντας ανθεκτικότητα και μοντέλα πρόγνωσης. Είναι το βήμα για να διασφαλίσουμε την Ελλάδα σε οποιοδήποτε μελλοντικό ρίσκο ηφαιστειακής δραστηριότητας .
